|
Meridianus jomčtrigus e jogrāfigus
Su meridianu jomčtrigu est unu circu ki s'agātat pensendi de
intresegai sa terra cun d-unu pranu ki nci pāssat in sa lėnia de
arrodiamentu. Is meridianus jomčtrigus funti disfinius de nųmuru e agualis intr''e issus.
In jografia si manėjat su meridianu jogrāfigu ki est unu mesu circu ki
āndat de su polu Nordu a su polu Suddu, e su contrameridianu ki est su mesu circu ki s'agātat a s'atra parti de su
meridianu jogrāfigu (a 180 gradus).
Su meridianu jogrāfigu a 0 gradus, ditzėdiu de unu cunvčniu
intrenatzionali, est su ki nci pāssat in Greenwich. A su meridianu jogrāfigu ki s'agātat a s'atra
parti, su de 180 gradus de āngulu de longāria, di naraus ki est su contrameridianu de su
meridianu de 0 gradus.
Partendi de su meridianu de Greenwich, po donnya gradu du at unu
meridianu jogrāfigu, duncas in totu funti 360.
Parallelus
Su parallelu est unu circu ki s'agātat pensendi de intresegai sa terra cun d-unu pranu ortogonali
a sa lėnia de arrodiamentu.
Is parallelus jomčtrigus funti disfinius de nųmuru e agualis a duus a duus intr''e issus, francu su ki nci pāssat in
s'ecuadori e ki est su circu prus mannu. A s'ecuadori di naraus parallelu de fundōriu.
Su tretu ki du at de s'ecuadori a su polu Nordu est aguali a su tretu ki tenit cun su
polu Suddu, duncas est atesu-paris de is polus e sčgat sa terra in duas
mesusferas: sa de Nordu, sa mesusfera boreali, e sa de Suddu, sa
mesusfera australi.
Is parallelus andendi concas a is polus funti sempri prus piticus finsas a benni unu puntu in is
polus e totu.
Po cunvčniu intrenatzionali su parallelu de s'ecuadori est a 0 gradus, duncas is
polus funt a 90 gradus. A s'āngulu de su parallelu formau de su pranu de
s'ecuadori cun sa lėnia ki āndat de unu puntu de sa terra finsas a su tzentru de sa terra e totu, di naraus
āngulu de ladāria.
Podeus nai puru ki s'āngulu de ladāria est su tretu angulari
intr''e unu logu e secuadori mesurau a pitzu de su meridianu ki
nci pāssat in su logu e totu.
In su mesusferu de Nordu teneus āngulus de ladāria Nordu
(su tzentru de sa Sardinnya est prus o mancu a 40°N) mentras in su mesusferu de Suddu teneus
āngulus de ladāria Suddu.
|