Scrii a www.sardu.net
 

Poni www.sardu.net
a pÓgina de cumentzu
Beni bŔnniu ¨rtimu ajorronamentu: 30/07/06
Domu| Arrecensiduras| Artýculus| CalendÓriu| Cantadas| Coxina| FueddÓrius| Fumixeddus| Ideas| Literadura| Mexina| Naturalesa| Presentadas| ScŔntzia|
Jografia astron˛miga

Is cuatru puntus cÓncarus
Meridianus e Parallelus
Erat˛stene: c˛mputu de sa circunferrŔntzia de sa terra
Fitas orÓrias
S'ora ufitziali e s'ora de logu
Fabricaus una meridiana
FueddÓriu scentýfigu
 
cun is fueddus ki eus umperau 
  in custa mÓngara


 de Danieli Sanna
Sardinnya S'ora ufitziali e s'ora de logu

      Kistionendi de fitas orÓrias eus nau ki a sa terra d'anti spartzia in 24 fitas, una donnya 15 gradus. Sa Sardinnya pýgat s'ora ufitziali de su meridianu 15░E ki esti su ki nci pÓssat in s'Etna e ki est a tzentru de sa fita ki Óndat de 7░30'E a 22░30'E de Óngulu de longÓria. 
      
      Castiendi sa mÓgini in basšu bieus ki su meridianu de 9░E sŔgat sa Sardinnya in duas perras passendi pretzisu a pitzu de Santu Sparau, de Bar¨mini, de Burgos e de Tula, duncas sa Sardinnya tenit prus o mancu 6 gradus de diferŔntzia cun su meridianu de s'Etna. Custu bolit nai ki candu s'arrelloju nostu fait mesudi' pretzisu, in Sardinnya su soli no est l˛mpiu ancoras a su puntu prus artu, su ki si d˛nat sa deretura Suddu o mesudi'.

      Feus unus cant''e contus. Sa terra po fai unu giru cumpriu nci ponit 24 oras, est a nai 24*60 minutus = 1440 minutus. Spartzendi 360 gradus po 1440 minutus bessit 0,25 gradus a minutu, est a nai 1 gradu donnya 4 minutus. Custa esti sa lestresa angulari de sa terra. 

      Sigumenti po donnya gradu sa diferŔntzia de tempus esti de 4 minutus, po 6 gradus esti de 24 minutus. Custa est sa diferŔntzia de tempus ki nci teneus intr''e s'ora ufitziali e s'ora de logu. 

      Duncas su mesudi' de logu po nosu est prus o mancu candu s'arrelloju nostu, arregulau cun s'ora ufitziali de su meridianu de s'Etna, fait mesudi' e 24 minutus (is 12 e 24 minutus).

      Candu teneus s'ora de lei su soli lompit a su puntu prus artu (mesudi' de logu) candu s'arrelloju fait sa 1 e 24 minutus (is 13 e 24 minutus).

      Po biri custa cosa de manera prÓtiga, pigaus unu fusti e nci du cravaus in sa terra de manera ki abarrit beni a prumu (ortogonali pretzisu a sa terra). Mesuraus sa longÓria de s'umbra candu s'arrelloju fait mesudi' pretzisu; feus sa pr˛piu cosa a mesudi' e 24 minutus i eus a biri ki sa longÓria de s'umbra at'essi sa prus curtza. S'umbra a mesudi' e 24 minutus in su meridianu 9░E si d˛nat sa deretura Nordu pretzisa.