Scrii a www.sardu.net
 

Poni www.sardu.net
a pàgina de cumentzu
Beni bènniu ùrtimu ajorronamentu: 30/07/06
Domu| Arrecensiduras| Artìculus| Calendàriu| Cantadas| Coxina| Fueddàrius| Fumixeddus| Ideas| Literadura| Mexina| Naturalesa| Presentadas| Scèntzia|
Mexina

It'esti s'arteriosclerosi
 S’umperu de is mexinas in is fèminas prinjas


 de Arricardu Serreli
S’umperu de is meixinas in is fèminas prinjas

 

                  Is cunsillus, ki nci funti aintr’’e is bòtulus de is meixinas, fàinti sciri calincuna cosa a pitz’’e sa meixina: a ita serbit, comenti si depit pigai, candu inveças fait mali e aici nendi, fintzas a is cunsillus po is fèminas prinjas; ma no funti cumprius e po su dotori puru est traballosu a  scerai  sa cura ca s’arriscu de is meixinas po sa fèmina prinja da conosceus po is stùdius in imbirdi e in is animalis ma pagu in sa fèmina e totu. S’abisonju de ndi sciri de prus d’anti cumprèndiu in is annus sessanta candu sa talidomidi (meixina po sa gana mala) at fatu nasci pipius malàdius ki medas fìanta ken’’e cambas e bratzus. Difatis a primu pensànta ca sa secundina fiat un’arrocu ki calincuna meixina sceti podiat barigai, e inveças oindi’ scieus ca unu muntoni ’e meixinas in maneras diferentis arrìbant a su pipiu ki depit nasci, e su perìgulu est meda de prus po su fillu ki no po sa mama: difatis su metabolismu suu no s’est adelantau beni ancoras, sa làcana emato-encefalica (intr’’e su sànguni e su çorbeddu) no est cumpria e su lionju de sa meixina a is proteinas de su sànguni est prus dèbili e das làssat prus lìberas de fai dannu a is òrganus. Su tempus intr’’e sa de 16  a sa de 60 dis (tempus de organogènesi) est su prus perigulosu a umperai meixinas ca ndi podint nasci pipius strupiaus (maliformaus); de sa de 61 a sa de 280 die (tempus fetali) su pipiu e is òrganus (partis) suus dèpinti cresci e innoi puru tòcat a tenni còidu po no fai dannu.

                    Sa FDA (Food and Drug Administration) at spratziu is meixinas in cincu genias de siguresa: in sa genia A dui funt is ki anti studiau mellus e ki no funti perigulosus (su 1% de totus), in sa genia B dui funt is ki no amòstanta arriscus in is animalis ma no du scieus po is òminis, in sa genia C dui funt is ki fàinti calincunu dannu in is animalis e pagu scieus in is òminis (unus 65% de totus), sa genia D is ki funti perigulosus ma a bortas tòcat a das umperai po sarvai sa vida de sa mama etotu e sa genia X is ki no si dèpinti pigai mai. Duncas medas meixinas de bangu puru (O.T.C. over the counter), ki no bòlint arritzeta, pòdinti fai mali a su pipiu, po nai: su destrometorfano, ki umperaus po su tussi, du podit fai allupai; is fans (crassi de meixinas po is doloris) pòdinti stringi su cundutu arteriosu ki, postu intr’‘e is artèrias mannas ki ndi bèssinti de su coru, s’aorta e s’artèria purmonali, permitit a su sànguni de sartiai su purmoni ki no funtziònat in su fedu; su paracetamolu umperau po sa callentura e po is doloris podit fai dannu a is arrigus; is imidazolinicus umperaus po s’arresfriori funti perigulosus ca strìngint is artèrias.

                     In s’antigòriu du-i fiànta fèminas ki si strumànta cun su perdusèmini, e oi s’amonestu ballit puru po is matas de meixina ki comporaus in potecaria o in erboristeria: po nexi de unas cantu podeus tenni carrisegada de s’ùteru cumenti su cardu tinjosu Arctium lappa e s’erba de piricocu Hypericum perforatum; o, a s’imbressi, po nai, sa Centella asiatica podit stendiai sa musculadura de s’ùteru; su Panax ginseng inveças fait mali a s’ipotalamo, s’ipofisi (òrganus de su çorbeddu) e a is arrandulas “subra-arrigus”, su Tanacetum parthenium podit stendiai is benas de s’ùteru, e po medas matas no ndi scieus de prus. A s’acabu is vìtzius (sa brei) ke su fumu e su bufai spìritu (binu, licori etc..) tocat a s’arregordai ca accrèscinti s’arriscu de morri su pipiu e in prus su spìritu podit fai nasci pipius a conca pitica (microcefalia) o amakiaus, su fumu fait nasci pipius de pesu basçu e meda bortas maladius.