"Sa Luna est arta notesta" iat nau Efės cun s'acentu
brabaxinu. Di narānt "Crateri", ca fiat prenu de stampus in cara; ma
a su professor Frankiscu Caratelli no d'importāt nudda: fiat unu traballadori
bonu, e custu bastāt. E cumenti sciėat umperai sa įapa nisįunus du sciėat
fai: tzacāt corpus in sa terra aici fortis ki a su professori di pariat ki
depessint arribai a s'inferru. D'iat tzerriau po cussu, ca po fai traballus de
aici tocat a pigai genti aici: genti innyoranti, no ndi scėint nudda de
stōria, de Curtura de Bunnānnaro, ma candu tocat a marrai, funt su mellus. A
piticu, cun is amigus, Frankiscu andāt a circai is puntixeddas de ossidiana in
su monti, e cantus bortas das iat bogadas a campu: piticas, mannas, totus
bellas, ca das depiat arregalai a is piįokeddas. In su mentras ki is atrus
amigus fiant abarraus in bidda, kini a marrai in su satu, kini a fai manorba,
issu fiat arrenesįu a pigai sa lāurea, in Lėteras Antigas, e
s'ispetzialisadura in Arkeologia, cun d-una tesi a pitz''e is Feniįus in su
Monti Arci. Cantus bisus. Iat cumentzau a traballai sighendi su professori de
lāurea in is scavus, ki di narāt: "Arregordadi' sempri custu, Franki':
est candu ses limpiendi sa porta de s'intrada ki t'agatas ki nc'est stčtia jai
genti mala a primu de tui, e tui t' intendis s'ōmini prus balossu de su mundu.
Ma depis sighiri, poita ca ki no nci fiat genti cumenti a nosus, nisįunus iat
pōtziu connosci sa mannesa e sa stōria de su pōpulu sardu".
Frankiscu si prexāt sempri candu intendiat custas frāsias. Po dexi annus iat
fueddau a is cunferčntzias in totu su mundu cun professoris famaus, po amostai
sa storia de Sardinnya e de is sardus. Sceti ca candu su bisu fiat parrendi
realidadi, fiant arribaus is barrancus. De un'annu su Ministeru iat decėdiu ca
in su cursu suu nci fiant tropus pagus studentis po sighiri a esisti, e issu
fiat abarrau sentz' 'e fai nudda. E cussu fillu. Arribau ke sa gratzi' 'e Deus,
ki imoi di fiat donendi su prus mannu pensamentu de sa vida sua. Imoi issu fiat de s'atra parti, sa 'e sa genti mala.
"Mi' mi'!" Unu 'tzerriu iat fatu scidai su professori de
cuss'ispetzi' 'e bisu aundi fiat. "O su professore, mi paret ca bi semus
como, su metal-detector at intesu caleguna cosa", iat nau
"Crateri" totu cuntentu; cumenti ki no essit mai agatau nudda, issu ki
si fiat fatu una domu aici. "Millu mi', aaahh...istupau ke sese!"
iat itzerriau "Crateri" cun cussu arroghixedd' 'e brunzu in manu,
pitikeddu, pretziau. Frankiscu iat pigau su brunzeddu, e du fiat limpiendi a
pinzellu. "Ita bellu ki esti" iat nau su professori, ca imoi si
cumprendiat ita fiat. Teniat su scudu in su bratz' 'e manca, e sa spada in su 'e
dresta, e su capeddu a form' 'e ou. "Unu shardana! Unu gherreri sardu!"
iat tzerriau Frankiscu su professori, e si fiat girau faci a
"Crateri", ki fiat slanzendi a pitz' 'e una mat' 'e murdegu...
DEUS EX-MACHINA
"Sempra ke ci afete prokurato un pezzo dafero molto pello!"
d'iat nau cun s'acentu leju, in d-una villa de Portu Cerbu, su colletzionadori
svėtzeru Hans Fleisch, ki comporāt brunzeddus in Sardinnya, paghendiddus beni
a dinai prontu. "Se lo volete subito, eccolo!" d'iat arrespustu
Frankiscu, e oberta sa baligedda nd'iat bogau a foras su gherreri e d'iat donau
a cuss'omini. "Merafiglioso!" iat nau su svėtzeru. Iat donau
su dinai a Frankiscu, e iat sighiu:"Naturalmente, kvesta cosa tefe
rimanere..." ma primu de acabai sa frāsia, Frankiscu d'iat castiau
mali e si fiat pesau. "Addio!" d'iat nau Frankiscu andendisindi
cun su coru sperrau.
Intrau in sa mākina, iat castiau su dinai: centu-mila francus nous! Unu munton''e
dinai aici no d'iat mai biu. E fiat pentzendi: "Gherreri shardana, ses
nasįu po peleai e amparai sa genti tua. Imoi deu seu gherrendi po fillu miu, ca
sa maladia est bocendiddu. S'operatzioni costat dinai meda. Gherraus in paris,
ca sceti grātzias a tui imoi potzu sperai de du fai bivi".
Allutu su motori, Frankiscu fiat andendi a gherrai, forti, ca imoi no fiat prus
a solu.