A festai su 28 Abrili, "Sa di' de sa Sardinnya", de calikisiat manera
du feus (atòbius, cunferèntzias, espressadas, teatru, mùsica, kistionis …)
est una cosa bona sempri, ca serbit a si fai connosci su ki est sutzèdiu in
Casteddu e in Sardinnya, e po-i cussu serbit a s'ajudai a cumprendi de innui ndi
benit s'arrialidadi de oi.
Perou est berus puru ca is mèdius 'e comunigadura si fàint imparai su ki est
sutzèdiu sceti - ki àndat beni - e inveças no si strumbùllanta mai a ndi
bogai s'imparamentu de cuddus annus, po no torrai a fai is faddinas de su
passau, de manera de podi tenni unu benidori mellus.
Cuss'avolotu fiat stètiu una fùrria traixa, traixa de su prus de is cabus suus
e totu, ki bolìanta cambiai is cosas su tanti ki serbiat a issus sceti, e no su
tanti ki iat'essi serbiu a su prus de sa genti.
Custu est unu fatu, no est cosa ki seu imbentendimi' deu, e insaras, tanti po
cumentzai, cuddus annus si impàranta ca ki nosu boleus una cosa, si tòcat a si
da traballai e a si da pesai nosu e totu, ken''e abetai bai e circa cali cabu.
E ita boleus nosu?
In Sardinnya seus unu millyoni e mesu, prus atrus setixentus mila disterraus,
est a nai casi un'atra perra, spèrdius in totu su mundu, custrintus a si
nd'andai po no si morri 'e su fàmini.
E de nosu e totu ki biveus in Sardinnya, su 20 po centu seus disimpreaus,
sperditziendi un'atra borta ancoras is possibilidadis de sa Sardinnya.
A arrespundi est simpli: boleus traballu, e traballu in su sentidu mannu de su
fueddu, est a nai traballu ki serbat a adelantai sa personi e sa sotziedadi,
traballu ki serbat a s'alliberai, e no a si fai scraus, traballu po podi bivi
cumenti si spètat.
Nosu seus una minoria linguìstiga, e custu puru est unu fatu, e insaras, ki
boleus arrennesci a fai calincuna cosa bona, si tòcat a castiai is atras
minorias de s'Europa, si tòcat a castiai a kini fiat ke nosu o peus puru, e
perou si nd'est torrau a pesai e imoi est caminendi beni o beni meda puru.
S'adelantamentu de custas arrejonis at caminau sighendi su sarvamentu,
s'amodernamentu, s'abaloramentu e s'umperu sempri prus mannu de sa lìngua
insoru, finsas a su bilinguismu.
Sutzedit di aici sempri, no est spantu, ca est in su naturali de is personis: sa
lìngua tòrrat identidadi, e s'identidadi tòrrat siguresa e fortza faidora, du
bieus e du cumprendeus totus, e si du cunfìrmat sa scèntzia puru.
Candu in Sardinnya anti circau de sartai sa lìngua, mentras inveças esti sa
lìngua ki ghìat totu, ge d'eus biu cument'est acabada, pariat ca depìanta fai
no sciu ita, e a s'acabu, spaçau su dinai arregalau, seus ke prima.
A su 28 de Abrili donniunu/a di podit donai su sentidu ki bolit - no nç'at
mancu abisonju de du nai - ma in custa di' emus a depi festai no una fùrria de
s'antigòriu sceti, ma is arresurtaus ki seus akirendi in su tempus de oi puru.
Ki boleus ki custus primus arresurtaus no si fìrminti, o no abàrrinti fueddus
sceti, si tòcat a studiai e a traballai, obedessendi a primu a sa scèntzia e a
pustis a totu s'atru, ken''e timi a mudai su connotu nostu, ca in su connotu, ke
in calikisiat atra cosa, nç'at cosa bona ma nç'at cosa mala puru.
A traballai di aici est s'ùniga manera po arrenesci diaderus, i esti unu
traballu ki bolit fatu donnya di', e no una borta a s'annu sceti, ki no boleus
ki intr''e unus cant''e annus s'agateus mancai festendi sempri, ma morendisi' e
su fàmini puru.
Bilinguismu in Sardinnya e in s'universidadi puru