Scrii a www.sardu.net
 

Poni www.sardu.net
a pàgina de cumentzu
Beni bènniu ùrtimu ajorronamentu: 01/10/06
Domu| Arrecensiduras| Artìculus| Calendàriu| Cantadas| Coxina| Fueddàrius| Fumixeddus| Ideas| Literadura| Mexina| Naturalesa| Presentadas| Scèntzia|
 Artìculus

Bilinguismu in Sardinnya e in s'universidadi puru
Dexi cidas de Lìngua Sarda
Grafia Sarda
Ita est su Bilinguismu
Lìngua sarda uniatzada: una kistioni farsa
Nci funti fueddus e fueddus
Sa Di' de sa Sardinnya est donnya di'
Sa festa de su pani
Sa scoberta de sa Sardinnya
Sàrdara, Bidda mia
Sardu: cosa meda de incrarai
Su Sardu in s'arretza
Su Sardu po su Benidori
Tiatru e Lìngua Sarda
Toponomàstiga de mari
 
 

artìculu de Antoni Lèpori

Ita est su Bilinguismu?


  In su libru La rivolta dell'oggetto cosa sua, Michelangelo Pira at postu a luxi crara, castiendi sa bisura de sa lìngua in Sardinnya, su fatu ki sa genti sarda est in di' de oi spartzia in ses pilladas de fueddadoris, est a nai: 1. is ki no connòscinti po nudda sa lìngua sarda e tenint una connoscèntzia, tanti po nai, "pràtiga" de sa lìngua italiana; 2. is ki tenint una connoscèntzia pràtiga de sa lìngua sarda e nisçuna connoscèntzia de s'italiana; 3. is ki connòscinti pratigamenti e scentifigamenti s'italianu, ma nudda scinti de sa lìngua sarda; 4. is ki tenint una connoscèntzia pràtiga de totu e duas is lìnguas; 5. is ki tenint una connoscèntzia pràtiga de su sardu, ma connòscinti s'italianu de manera "esecutiva" e de manera scentìfiga puru; 6. is ki connòscinti totu e duas is lìnguas de s'una e de s'atra manera, est a nai pratigamenti e scentifigamenti.

  Mancai siat cumbentzionali, cumenti de s'arrestu totu is crassifigaduras, custu skema podit essi unu puntu bonu po partiri, e nai mellus sa tenta de sa batalla po su bilinguismu. Po primu cosa est mellus a ponni in craru tzertus puntus. De medas partis anti murrunjau a is difendidoris de su bilinguismu su de bolli fai sparessi sa lìngua ìtaliana de sa Sardinnya po da cambiai cun s'umperu obrigau de su sardu. Nudda est prus farsu. Bilinguismu bolit nai "umperu ufitziali de duas lìnguas", duncas s'i- talianu e su sardu iant a essi umperaus tot' e duus de sa pròpiu manera.

  Ma su bilìnguismu depit, po no essi "tzopu" (cumenti avertit Michelangelo Pira e totu), biri puru sa connoscèntzia "esecutiva" e scentifìga de totu e duas lìnguas, po totu is ki bivint in s'Ìsula. Cun atrus fueddus, calisisiat lei po su bilinguismu ki no domandit a kini bivit in Sardinnya de connosci beni beni (e siguramenti no a pillu sceti) no s'italianu sceti, ma su sardu puru, ki no domandit a kini bolit traballai in is impreus pùbricus e privaus de sa Sardinnya sa connoscèntzia de sa lìngua sarda, siat kistionada siat scrita, de manera ki is sardus bengant a essi bilinguis cuscentementi e fainamenti, iat a cuai mali meda su disinnu assimbilladori de sighiri a fai de sa lìngua sarda sa tzeraca de s'italiana.

  Cun su bilinguismu intreu sceti s'iat a otenni sa sparèssida de is primus cincu pilladas linguìstigas bistas de Pira e sa nàscida de una categoria sceti, arrapresentada oindi' de pagus fueddadoris, est a nai sa de is ki connòscinti pratigamenti e scentifigamenti totu e duas is lìnguas.

  Custa est duncas sa tenta de sa batalla po su bilinguismu. Esti faddendisi' a sa grussa, duncas, kini du bit cumenti a unu "permissu" de fueddai e scriri in sardu. No est unu permissu, ma unu deretu-dèpidu. Deretu po kini scit su sardu jai e podit, cun sa benida de su bilinguismu, amellorai scentifigamenti custa connoscèntzia e umperai sa lìngua cosa sua de donnya manera; dèpidu po is fuedda-italianu, e comuncas po kini no connoscit su sardu, de du imparai e de si fai sa cumpetèntzia ki dis arrekedit po porri kistionai de donnya cosa, po scriri justu e po fueddai beni su sardu.

  A-i custu deretu-dèpidu non si nci podit fuiri nisçunus. Tanti po ndi nai una, is maistus e is professoris ki trabàllant in Sardinnya funti solitamenti (foras pagus) scrençosus a su bilinguismu ca-i custu iat a bolli nai po issus a depi studiai su sardu. Sa mandronia mentali no dis permitit de pensai ki su bilinguismu est una grandu cunkista democràtiga, e ki is tempus ki candu kini kistionat in "dialetto" a-i scola depiat finas sbussai dinai po pagai una spètzia 'e "multa", oi funt acabaus po sempri.

Antoni Lèpori

(bogau de "Mezzogiorno d'Europa", annu 5, n. 6, Mes''e Idas 1984, p. 32)